*Fatma Çınar tarafından

Giriş

İhracatın finansmanı, küresel ticaretin artan belirsizlikler ve riskler altında yürütüldüğü bir dönemde, ülkelerin rekabet gücünü belirleyen temel politika araçlarından biri hâline gelmiştir. Özellikle KOBİ ağırlıklı üretim yapısına sahip ekonomilerde, uygun maliyetli finansman, alacak risklerinin azaltılması ve teminat mekanizmalarının güçlendirilmesi ihracat performansını doğrudan etkilemektedir. İslam İşbirliği Teşkilatı (OIC) ülkelerinde ise bu ihtiyaç,  katılım finans ilkeleriyle uyumlu, kurumsal olarak tanımlanmış ürün ve mekanizmaların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Bu bağlamda Türkiye, katılım bankacılığı altyapısını ihracat finansmanı ekosistemiyle buluşturan önemli bir örnek sunmaktadır. Özellikle Türk Eximbank, son yıllarda geliştirdiği katılım finans ilkelerine uygun   ürün mimarisiyle bu alanda belirleyici bir rol üstlenmektedir. Bu çalışma, Türk Eximbank’ın katılım bankalarına yönelik ihracat finansmanı yaklaşımını ve Türkiye’nin Organisation of Islamic Cooperation (OIC) ülkeleri içindeki konumunu bütüncül ve karşılaştırmalı bir perspektifle ele almaktadır.

Türk Eximbank’ın Katılım Bankalarına Yönelik Güçlü Ürün Mimarisi

Türk Eximbank, Türkiye’nin ihracat stratejisinin merkezinde yer alan bir kurum olarak, katılım bankacılığını dış ticaret finansmanı ekosistemine bilinçli ve kapsayıcı biçimde entegre etmiştir. Eximbank’ın resmî ürün yapısında, katılım finans ilke ve standartlarıyla uyumlu ihracat finansmanı programlarının açık biçimde tanımlanması, kurumsal sahiplenmenin önemli bir göstergesidir.

Bu çerçevede Katılım Bankaları Aracılığıyla İhracat Destek Finansmanı, Faizsiz Sevk Öncesi İhracatın Finansmanı, Murabaha esaslı ihracat finansmanı, Faizsiz Finansal Kiralama Finansmanı ve Katılım Esaslı İhracat Alacak Sigortası, katılım bankalarının ihracatçı firmalara etkin biçimde ulaşmasını sağlayan temel araçlar olarak öne çıkmaktadır. Katılım bankaları, Eximbank kaynaklarını murabaha ve wakalah temelli yapılarla kullandırarak, hem işletme sermayesi ihtiyacını karşılamakta hem de ihracatçıların küresel pazarlara erişimini hızlandırmaktadır.

Özellikle Katılım Esaslı İhracat Alacak Sigortası, Türk Eximbank’ın yenilikçi ve öncü yaklaşımını somutlaştıran bir uygulamadır. Bu ürün sayesinde, faizsiz bankacılık prensiplerine uygun ihracat işlemlerinden doğan alacaklar ticari ve politik risklere karşı sigortalanmakta; katılım bankalarının kredi verme kapasitesi güçlenmektedir. Böylece Eximbank, yalnızca finansman sağlayan değil, risk paylaşımını kurumsal düzeyde yöneten bir aktör olarak ihracat ekosistemine değer katmaktadır.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) kaynaklı İhracat Destek Finansmanı Programı, Türk Eximbank tarafından katılım finans ilkeleriyle uyumlu bir çerçevede yapılandırılarak katılım bankaları aracılığıyla ihracatçı firmaların kullanımına sunulmaktadır. Programın temel amacı; ihracatçıların TCMB’nin sağladığı uygun maliyetli finansman imkânlarına erişimini güçlendirmek ve katılım bankacılığı kanalıyla ihracatın finansman tabanını genişletmektir.

Türk Eximbank’ın bu ürün seti, katılım bankalarının ihracat finansmanında ölçeklenebilir ve sürdürülebilir biçimde rol almasını mümkün kılmakta; Türkiye’yi OIC ülkeleri arasında dikkat çeken bir konuma taşımaktadır.

OIC Ülkelerinde Dış Ticaret ve Türkiye’nin İhracattaki Yeri

OIC ülkeleri, küresel ticaret içinde yaklaşık yüzde 10–11’lik paya sahip olup, ihracat performansı belirli ülkelerde yoğunlaşmaktadır. Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Malezya, Endonezya ve Türkiye, OIC ihracatının omurgasını oluşturmaktadır.

Türkiye, son yıllarda yaklaşık 255–260 milyar ABD doları seviyesindeki mal ihracatıyla OIC içinde ilk beş ihracatçı ülke arasında yer almakta; bu performans, güçlü sanayi altyapısı ve ihracat finansman kurumlarının etkinliğiyle desteklenmektedir. Türk Eximbank’ın sunduğu finansman, sigorta ve garanti mekanizmalarının katılım bankaları kanalıyla ihracatçılara ulaşması, bu performansın sürdürülebilirliği açısından kritik bir rol oynamaktadır.

OIC Ülkeleriyle Karşılaştırmalı Kurumsal Perspektif

Malezya, ihracat kredi kuruluşu bünyesinde yapılandırılmış İslami pencere modeliyle sistematik bir örnek sunarken; Körfez ülkeleri güçlü kamu garantileri ve kafalah temelli yapılarla öne çıkmaktadır. Türkiye ise bu modeller arasında entegre ve kapsayıcı bir yaklaşım sergilemektedir. Türk Eximbank’ın ürünlerini katılım bankacılığına açık şekilde tasarlaması, Türkiye’nin ihracat finansmanında çift kanallı (konvansiyonel–katılım) bir denge kurmasını sağlamaktadır.

Bu yönüyle Türkiye, katılım bankacılığını ihracat finansmanının doğal bir parçası hâline getiren, OIC içinde ölçeklenebilir bir model ortaya koymaktadır.

Sonuç

Türkiye’de katılım bankaları aracılığıyla ihracatın finansmanı, Türk Eximbank’ın vizyoner ve kapsayıcı yaklaşımı sayesinde kurumsal bir zemine kavuşmuştur. Eximbank’ın katılım bankacılığına özgü ürünleri net biçimde tanımlaması, katılım esaslı alacak sigortası gibi yenilikçi araçlar geliştirmesi ve katılım bankalarını ihracat finansman zincirinin asli unsuru olarak konumlandırması, Türkiye’yi OIC ülkeleri arasında iyi uygulama örneklerinden biri hâline getirmektedir.

Bu çerçevede Türk Eximbank, yalnızca bir finansman kurumu değil; katılım bankacılığı ile ihracat stratejisini buluşturan stratejik bir kaldıraç olarak öne çıkmaktadır. Bu yaklaşımın derinleşmesi, Türkiye’nin hem ihracat performansını hem de İslami ihracat finansmanı alanındaki liderliğini daha da güçlendirecektir.

Fatma Çınar, Türkiye Katılım Bankaları Birliği'nin (TKBB) genel sekreter yardımcısıdır. Kendisine fatmacinar@tkbb.org.tr adresinden ulaşılabilir.

Bu makale ilk olarak 28 Ocak 2026 tarihli IFN Cilt 23 Sayı 4'te yayınlanmıştır.